close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej
  • INFORMACJE EKONOMICZNE NT. BRUNEI DARUSSALAM

  • BRUNEI DARUSSALAM

    1. Informacje ogólne

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

    Położenie geograficzne:

    Brunei Darussalam znajduje się na północnym wybrzeżu wyspy Borneo. Terytorium Brunei podzielone jest na dwie części i zajmuje w sumie powierzchnię 5,765 km2. Znacząca część kraju pokryta jest lasem tropikalnym. Brunei posiada w sumie 161 km wybrzeża. Jedynym krajem sąsiadującym na lądzie jest Malezja.

    Ludność: 421,3 tys. mieszkańców (2017)

    Na społeczeństwo Brunei składają się następujące grupy etniczne: brunejscy muzułmańscy Malajowie, którzy stanowią większość populacji sułtanatu (66,3%), Brunejczycy chińskiego pochodzenia (około 11,2%), Brunejczycy indyjskiego pochodzenia (2,3%), lokalne grupy plemienne (3,4%) oraz inne grupy (16,8%).

    Stolica: Bandar Seri Begawan

    Obszar: 5765 km2

    Język urzędowy: malajski

    Ze względu na różnorodność narodowościową używane są również dialekty chińskie oraz języki plemion aborygeńskich. Angielski jest językiem powszechnie używanym w Brunei.

    1.2. Warunki klimatyczne

    Brunei położone jest w pobliżu równika. Taka lokalizacja powoduje całoroczne wysokie temperatury w ok. 30 st. C. i dużą wilgotność powietrza. Nie ma zauważalnych pór roku, ale zasadniczo rok można podzielić na dwa okresy: porę suchą i monsunu (październik – marzec).

    1.3 Główne bogactwa naturalne

    Gaz, ropa naftowa

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana

    Brak jest banku centralnego a kurs dolara brunejskiego jest ściśle powiązany z kursem dolara singapurskiego. Dolar brunejski składa się z 100 centów, kurs ustabilizowany, wolnorynkowy, 1 BND = 2,7782 PLN (kurs średni NBP z 09.07.2018).

    1.5. Religia

    Religią państwową jest islam (67% populacji). Inne wyznawane religie to buddyzm (13%), chrześcijaństwo (10%), oraz inne religie (10%)

    1.6. Infrastruktura transportowa

    Brunei posiada dość dobrze rozwiniętą infrastrukturę drogową (około 400 km dróg asfaltowych). Główne porty kraju to Muara, Kuala, Belait, Seria. Długość linii kolejowych: 13 km.

    Lotnisko międzynarodowe (Brunei International Airport – WBSB) jest zlokalizowane w stolicy kraju.

    1.7. Obowiązek wizowy

    Obywatele polscy mogą przebywać w Brunei bez wizy do 30 dni. Nie dotyczy to przyjazdów w celu podjęcia pracy lub nauki. Należy wtedy wystąpić o wizę do placówek dyplomatycznych Brunei (w Europie: w Berlinie, Londynie, Brukseli, Paryżu, Genewie). Wymagany okres ważności paszportu przy wjeździe wynosi 6 miesięcy. Nie ma obowiązku okazania biletu powrotnego przy wjeździe, jednak może tego zażądać przewoźnik. Od turystów z Europy władze imigracyjne zwykle nie żądają okazania środków finansowych, chociaż formalnie istnieje wymóg pośiadania 500 BND przy pobycie do 3 dni.

    1.8. Wykaz świąt w 2018 r.

    Nowy Rok

    1 stycznia

    Chiński Nowy Rok

    17 lutego

    Świeta Narodowe

    24 lutego

    Isra Mi’raj

    14 kwietnia

    Pierwszy Dzień Ramadanu

    17 maja

    Royal Brunei Armed Forces Day

    31 maja

    Nuzur Al-Qu’ran

    2 czerwca

    Koniec Ramadanu

    16,18-19 czerwca

    72. Urodziny Sułtana

    16 lipca

    Hari Raya Aidil Adha

    22 sierpnia

    Nowy Rok w Islamie

    11 września

    Urodziny Proroka Muhammada

    20 listopada

    Święto Bożego Narodzenia

    25 grudnia

    Źródło: ASEAN (http://asean.org/storage/2015/05/ASEAN-National-Holidays-2018.pdf)

    2. System administracyjny

    2.1. Ustrój polityczny

    Brunei to monarchia absolutna. Głową państwa i szefem rządu jest sułtan. Sułtan powołuje pozostałych członków rządu.

    2.2. Władza ustawodawcza

    Władzę ustawodawczą sprawuje sułtan. Funkcję doradczą spełnia kilkudziesięcioosobowa rada (Legislative Council).

    2.3. Władza wykonawcza

    Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na czele którego stoi sułtan. Obecnie strukturę rządu tworzy 11 ministerstw oraz Kancelaria Premiera.

    2.4. Struktura administracji gospodarczej

    W skład struktury administracji gospodarczej wchodzą następujące ministerstwa: Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Handlu, Ministerstwo Przemysłu i Zasobów Naturalnych oraz Ministerstwo Rozwoju.

    2.5. Sądownictwo gospodarcze

    Cywilny system prawny wzorowany jest na systemie brytyjskim. Sprawy cywilne i gospodarcze rozstrzygane są przed sądami powszechnymi.

    3. Gospodarka

    3.1. Ogólna sytuacja gospodarcza

    Gospodarka Brunei opiera się na złożach ropy naftowej i gazu. Brunei jest trzecim co do wielkości producentem ropy naftowej w Azji Południowo–Wschodniej i czwartym na świecie producentem skroplonego gazu LNG. Ponad 50% PKB wytwarzane jest bezpośrednio przez sektor wydobywczy. Ropa i gaz wydobywane są przez Brunei Shell Petroleum (największy podmiot gospodarczy w kraju), Total E&P Borneo BV oraz konsorcja australijskie i kanadyjskie (częścią jest notowana na warszawskiej GPW Kulczyk Oil Ventures). Ww. firmy wydobywcze są spółkami, w których część udziałów posiada także rząd Brunei. Ocenia się, iż obecnie eksploatowane złoża ropy wystarczą do 2016–2020 roku (bez nowych odkryć). Nadal prowadzone są prace poszukiwawcze w innych częściach kraju i należy spodziewać się znalezienia nowych zasobów.

    W ostatnim kwartale 2017 roku odnotowano 5,2% wzrost PKP Brunei Darussalam (w porównaniu do analogicznego okresu w roku poprzednim, liczony w cenach stałych). Produkt krajowy brutto w cenach bieżących na Q4 2017 szacowany był na 4,3 mld BND w porównaniu do niemal 4 mld BND w kwartale trzecim.W ciągu całego 2017 r. zarejestrowano wzrost PKP o 1.3%. W cenach bieżących PKB wynosiło ponad 16,7 mld BND w porównaniu do 15,7 mld BND w roku poprzednim.

    Tabela nr. 1. Produkt Krajowy Brutto (kwartalnie)

    Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    *historyczne kursy USD/BND pobrane ze strony: https://www.xe.com/currencycharts/  

     

    Analizując wzrost PKB w kontekście produkcji, należy zauważyć, iż w czwartym kwartale 2017 r. w sektorze ropy naftowej i gazu ziemnego zanotowano wzrost o 9,1% (w cenach stałych, względem poprzedniego roku). Wzrost ten może być głównie powiązany ze znacznym zwiększeniem produkcji Metanolu (o 41.8%) oraz gazu LNG (wzrost o 36%). Wyrób gazu LNG zwiększył się z 796 tyś. MMBtu/d w czwartym kwartale 2016 r. do 1,032.1 tyś. MMBtu/d w analogicznym okresie 2017 roku. Produkcja gazu ziemnego uległa zmniejszeniu z 123.1 baryłek dziennie w 2016 roku do 118.1 b.d. w roku kolejnym.

    Wkład tego sektora do wartości dodanej brutto wyniósł 53.3% w rozpatrywanym okresie. Ceny ropy wzrosły o 26,2% (z 50,3 USD za baryłkę w 2016 r. do 63,5 USD za baryłkę w ostatnim kwartale 2017r.), a ceny gazu LNG wzrosły o 3,2% z 7,8 USD/MMBtu do 8,0 USD/MMBtu.

    Tabela nr. 2. Produkt Krajowy Brutto w podziale na sektory produkcji

    Sektor

    Q4 2016

    Q3 2017

    Q4 2017

    mln BND (ceny bieżące)

     

    Sektor ropy naftowej i gazu ziemnego

    2,043.60

    2,110.20

    2,326.20

    Pozostałe sektory

    2,022.10

    1,930.80

    2,042.20

    mln BND (ceny stałe)

     

    Sektor ropy naftowej i gazu ziemnego

    2,558.60

    2,656.20

    2,790.90

    Pozostałe sektory

    2,031.60

    1,994.40

    2,036.90

    wzrost r/r (ceny stałe)

     

    Sektor ropy naftowej i gazu ziemnego

    (-6,1)

    0,1

    9,1

    Pozostałe sektory

    (-0,3)

    2,9

    0,3

    Ogółem

    (-3,6)

    1,3

    5,2

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego

    i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    Pozostałe sektory w ostatnim kwartale 2017 r. zanotowały nieznaczny wzrost gospodarczy w wysokości 0,3%, po skoku o 2,9% w kwartale trzecim. Zmiana ta spowodowana był wzrostem w przemyśle transportu wodnego o 25,5%, konstrukcyjnego (wzrost o 15%), energii elektrycznej i wody (11%), transportu lotniczego (8,9%), produkcji odzieży i tekstyliów (6,5%) oraz usług biznesowych (4,4%). Wkład tego sektora do wartości dodanej brutto to 46,7%.

    Sektor rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa zanotował 6,6% spadek, spowodowany głównie ograniczeniem przemysłu leśnego (o 31,1%), zmniejszeniem produkcji warzyw, owoców i innych produktów rolnych o 9,7% oraz spadku połowów o 5,8%. Łączna wartość tego sektora w cenach bieżących wyniosła 40,8 mln BND w 2017 r., tj. ok 30 mln USD (udział w wartości dodanej btutto to 0,9%).

    W sektorze przemysłu odnotowano wzrost o 9,1% (z 1,2% w kwartale trzecim 2017r.). Skok ten spowodowany był głównie zwiększeniem produkcji gazu LNG oraz metanolu (o 30,9%), ale także rozwojem budownictwa (15%), produkcji energii elektrycznej i wody (11%) czy odzieży i tekstyliów (6,5%). Także górnictwo gazowe i naftowe oraz produkcja jedzenia i napojów zanotowały nieznaczny wzrost (kolejno 3,2% i 2,1%). Pozostałe kategorie działalności produkcyjnej uległy zmniejszeniu o 4,1%. Sektor ten wyceniono w cenach bieżacych na 2,4 mld BND w czwartym kwartale 2017 r., co stanowi 57,7% wartości dodanej brutto.

    Sektor usług zmniejszył się w ostatnich trzech miesiącach 2017 roku o 0,5%. Było to spowodowane ograniczeniem transportu lądowego (10,5%), usług edukacyjnych (7,9%), wydatków rządowych/administracji publicznej (4,1%), usług zdrowotnych (2%), innych usług prywatnych (1,5%) oraz komunikacji (0,9%). W cenach bieżących sektor ten miał wartość 1,8 mld BND i stanowił 41,6% wartości dodanej brutto w ostatnim kwartale 2017 roku.   

     

     

    Tabela nr. 3. Wzrost PKB w podziale na sektory produkcji w latach 2016 - 2017

     

    2016

    2017

    I

    II

    III

    IV

    I-IV

    I

    II

    III

    IV

    I-IV

    Rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo

    (-8.6)

    (-1.5)

    (-5.1)

    1.6

    (-3.6)

    3.5

    (-3.4)

    (-0.4)

    (-6.6)

    (-1.6)

    Przemysł

    6.5

    (-8.1)

    (-3.9)

    (-5.7)

    (-2.9)

    (-3,7)

    0.0

    1.2

    9.1

    1.5

    Usługi

    (-1.2)

    (-2.2)

    (-3.0)

    (-0.3)

    (-1.6)

    2.7

    0.5

    1.7

    (-0.5)

    1.1

    PKB

    3.5

    (-5.9)

    (-3.6)

    (-3.6)

    (-2.5)

    (-1.3)

    0.2

    1.3

    5.2

    1.3

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego

    i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    Wydatki publiczne uległy zmniejszeniu o 7,2% (w cenach stałych) w ostatnim kwartale 2017 roku, w porównaniu z kwartałem trzecim, gdzie nastąpiła podwyżka o 7,9%. W rezultacie wartość wydatków publicznych wyniosła w tych okresach w cenach bieżących odpowiednio 1 095,1 mln. BND w Q4 oraz 1 018,6 mln. BND w Q3. Wydatki publiczne stanowiły wtedy 25,3% PKB.

    Wydatki gospodarstw domowych w cenach stałych, w czwartym kwartale 2017 r. zwiększyły się o 6,2% i wynosiły 897,5 mln. BND (ceny bieżące), co stanowiło wkład w PKB w wysokości 20,7%.

    Nakłady na środki trwałe uległy znacznej poprawie i zwiekszyły się o 16,7% (ceny stałe) w porównaniu z poprzednim, trzecim kwartałem 2017 r., gdzie wzrost ten wynosił jedynie 2,5%. Ta znaczna zmiana miała miejsce głównie dzięki zintensyfikowaniu wydatków na inwestycje prywatne (skok aż o 44,9%). W cenach bieżących, wartośc inwestycji szacowana jets na 1 294,6 milionów BND co stanowi 29,9% wartości PKB.

    Działalność eskportowa zwiększyła się o 18,6% pod koniec 2017 roku, co związane było zarówno ze zwiększonym eksportem dóbr (19,8%) jak i usług (5,8%). Również ogólna działalność importowa zanotowała w tym okresie nieznaczny wzrost (o 0,2%) co związane jest z intensyfikacją zakupów dóbr (o 18,2%).

    Tabela nr. 4. Wzrost PKB w podziale na wydatki w IV kwartale 2017 r. (c. stałe 2010=100, r/r)

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    Warto zwrócić uwagę, że prognozy gospodarcze dla Brunei opracowane przez niektóre międzynarodowe instytucje finansowe przewidują kurczenie się gospodarki tego kraju w najbliższych latach w związku z wysoką monokulturą produkcji i eksportu, a także psychologicznym efektem oddziaływania na zagranicznych przedsiębiorców wprowadzenia prawa religijnego - szariatu.

    Ze względu na wciąż dużą zależność od ropy naftowej i LNG (pomimo działań w kierunku dywersyfikacji) gospodarka Brunei nadal jest wysoko wrażliwa na zmiany cen i popytu zagranicznego na te paliwa. Każda poprawa w tym zakresie (wzrost cen na rynkach światowych, wzrost popytu) jest jednakże odzwierciedlona w wyższym PKB kraju.

    Znaczący wpływ na rozwój gospodarczy kraju ma poziom wydatków publicznych, szczególnie infrastrukturalnych. Wzrost wpływów z sektora naftowego umożliwi rządowi Brunei finansowanie realizacji projektów budowlanych (mosty: most łączący wyspę Muara Besar  - oddanie do użytku na przełomie 2018/2019 r. oraz most Temburong, który ma tworzyć połączenie Brunei-Muara z okręgiem Temburong – do końca 2019 r.). Ponadto przewidziana jest także inwestycja w sektorze przetwórstwa ropy naftowej na wyspie Muara Besar (wstępnie rozpoczęcie produkcji zostało zaplanowane na 2019 r., lecz w związku z opóźnieniem w budowie termin ten może zostać przesunięty).

    3.2. Handel zagraniczny

    W I kwartale 2018 r. wartość eksportu towarów wyniosła prawie 2,2 mld BND (ok. 1,6 mld USD ) i była o 9,2% wyższa niż przed rokiem. Wartość importu towarów w tym okresie ukształtowała się na poziomie 1 mld BND (ok. 0,7 mld USD), co oznaczało wzrost o 4,5%. W rezultacie, nadwyżka w obrotach handlu zagranicznego Brunei wyniosła ok 1,1 mld BND, tj. ok. 0,8 mld USD.

    Tabela nr. 5. Wymiana towarowa Brunei z zagranicą w I kwartale 2018 r. (r/r w %)

    w mln BND

     

    2017

    2018

    Zmiana w %, r/r

    I kw.

    II kw.

    III kw.

    IV kw.

    I-IV

    I kw.

    Eksport

    1973,8

    1850,0

    1764,1

    2123,7

    7711,6

    2155,4

    109.20

    Import

    996,7

    1054,1

    1147,8

    1058,2

    4256,8

    1041,7

    104.51

    Saldo

    977.1

    795.9

    616.3

    1065.5

    3452.8

    1113.7

     

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    Eksport towarów z Brunei to praktycznie eksport surowców paliwowo-energetycznych, które stanowią 91,6% eksportu ogółem. W porównaniu z tym samym okresem w roku poprzednim, w pierwszym kwartale 2018 eksport tych surowców zwiększył się o 8,3%.

    Największą dynamiką wzrostu charakteryzowały się dwa sektory – żywności oraz zwierząt żywych oraz przemysłu przetwórczego – w tych wypadkach eksport zwiększył się ponad dwukrotnie.

    Zmniejszenie eksportu odnotowano jedynie w dwóch kategoriach – maszyn i urządzeń transportowych (spadek o 10% z 47 do 42 mln BND) oraz transakcji oraz towarów różnych (spadek o 19% z 3,2 do 2,6 mln BND).

     

     

    Tabela nr. 6. Eksport towarów według grup towarowych w I kwartale 2018 r.

    w mln BND

     

    I kw. 2017

    I kw. 2018

    Zmiana r/r, %

    Struktura w %, 2018

     
     

    Eksport

    2018,7

    2155,4

    106,8

    100,0

     

    Żywność i zwierzęta żywe

    1,6

    3,5

    218,6

    0,2

     

    Napoje i wyroby tytoniowe

    1,5

    0,0

    0

    0,0

     

    Materiały/surowce nieprzetworzone, niejadalne, bez paliw

    3,8

    6,5

    171,1

    0,3

     

    Paliwa mineralne, smary i wyroby powiązane

    1823

    1973,7

    108,3

    91,6

     

    Oleje zwierzęce i roślinne, tłuszcze i woski

    0,0

    0,0

    0

    0,0

     

    Produkty chemiczne

    76,2

    91,2

    119,7

    4,2

     

    Wyroby przemysłu przetwórczego

    6,4

    15,3

    239,1

    0,7

     

    Maszyny i urządzenia transportowe

    46,9

    42,2

    89,9

    2,0

     

    Różne artykuły przetworzone

    11,4

    20,3

    178,1

    0,9

     

    Różne transakcje i towary

    3,2

    2,6

    81,3

    0,1

     

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

     

    W zwiazku z wysoką monokulturą gospodarczą rząd Brunei od wielu lat podejmuje wysiłki w kierunku dywersyfikacji. Okazuje się, ze kierunek ten jest szczególnie istotny w sytuacji kryzysu na rynku surowcowym (obecnie w zakresie ropy naftowej i gazu ziemnego), który negatywnie wpłynął na wyniki gospodarcze kraju w poprzednich latach. Wysiłek ten widać w przypadku w.w. sektorów żywności, przetwórstwa czy materiałów i surowców nieprzetworzonych, które dynamicznie wzrosły w porównaniu z latami poprzednimi. 

     

    Wykres nr. 1. Struktura geograficzna eksportu towarów z Brunei w I kwartale 2018 r.

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

     

    W pierwszym kwartale 2018 roku najważniejszym partnerem handlowym Brunei była Japonia (głównie eksport gazu ziemnego z termninala wybudowanego w Labuan), a takze Tailandia i Indie. Kolejne znaczące kierunki eksportowe to Australia, Korea Południowa i Malezja.

    Tabela nr. 7. Import towarów do Brunei w I kwartale 2018 r. (r/r, w %)

    w mln BDN

     

    I kw. 2017

    I kw. 2018

    Zmiana r/r, %

    Struktura w %, 2018

     
     

    Import

    996,7

    1041,7

    104,5

    100,0

     

    Żywność i zwierzęta żywe

    147,1

    153,6

    104,4

    14,7

     

    Napoje i wyroby tytoniowe

    18,2

    10,6

    58,2

    1,0

     

    Materiały/surowce nieprzetworzone, niejadalne, bez paliw

    9,5

    14,4

    151,5

    1,4

     

    Paliwa mineralne, smary i wyroby powiązane

    85,7

    61,2

    71,4

    5,9

     

    Oleje zwierzęce i roślinne, tłuszcze i woski

    5,1

    4,9

    96,1

    0,4

     

    Produkty chemiczne

    76,1

    68,5

    90,0

    6,6

     

    Wyroby przemysłu przetwórczego

    169,8

    300,5

    177,0

    28,8

     

    Maszyny i urządzenia transportowe

    376,7

    350,3

    93,0

    33,6

     

    Różne artykuły przetworzone

    101,4

    75,2

    74,2

    7,2

     

    Różne transakcje i towary

    7,2

    2,4

    33,3

    0,2

     

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

     

    Struktura importu towarów do Brunei jest bardziej zróżnicowana niż w przypadku eksportu. 83%  importu stanowią wyroby przemysłu przetwórczego, maszyny i środki transportu, żywność i zwierzęta żywe oraz paliwa mineralne i smary. Istotne pozycje stanowią różne artykuły prztworzone (7,2%) i  produkty chemiczne (6,6%).

    Wykres nr. 2. Struktura geograficzna importu towarów do Brunei w I kwartale 2018 r. (w %)

    Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    Kraj który jak do tej pory najwięcej eksportował do Brunei w 2018 roku są Chiny. Duży udział w brunejskim imporcie mają również kraje ASEAN z Malezją i Singapurem na czele.

    4. Dwustronna współpraca gospodarcza z Polską

    4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

    - Brak

    4.2. Handel zagraniczny

    Wymiana handlowa Polski z Brunei Darussalam, ze względu na małą pojemność rynku brunejskiego oraz jego strukturę charakteryzuje się, jak dotychczas, jednorazowymi kontraktami zawieranymi w szeroko pojętych sektorach obronności oraz energii. Powoduje to praktycznie ostre, sinusoidalne zmiany poziomów wymiany towarowej pomiędzy obydwoma krajami w okresach rocznych.

    Praktycznie do końca 2005 roku polsko-brunejskie kontakty handlowe były marginalne dla obydwu krajów. Strukturę asortymentową tych obrotów, po stronie eksportu Polski, stanowiły materiały i wyroby włókiennicze (rękawiczki golfowe), a z Brunei Darussalam importowano konfekcjonowane, chińskie wyroby włókiennicze (głównie t-shirt’y). Wartość obrotów nie przekraczała 20 tys. USD.

    Dopiero lata 2006 i 2007 były latami przełomu. Wartość obrotów handlu zagranicznego pomiędzy Polską z Brunei Darussalam osiągnęła w 2006 r. kwotę 527,0 tyś. USD, z czego polski eksport do Brunei Darussalam, po raz pierwszy w historii wymiany handlowej Polski z tym krajem wyniósł ponad pół miliona USD, aby dalej wzrosnąć w roku 2007 do poziomu 765,9,0 tys. USD. Główną pozycję polskiego eksportu do Brunei Darussalam w tych latach,  stanowiły produkowane w Toruniu na podwoziu Iveco, ambulanse medyczne zakupione w Polsce przez firmę brunejską na zlecenie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Obrony Brunei Darussalam. Strukturę asortymentową polskiego eksportu do Brunei Darussalam uzupełniały materiały i wyroby włókiennicze , ścier drzewny oraz wyroby ze szkła, natomiast w polskim imporcie z Brunei Darussalam największą pozycję, która spowodowała znaczny jego wzrost, stanowiły wyroby przemysłu chemicznego i przetwórstwa ropy i gazu (143 tys. USD). Pozostałą część polskiego importu z Brunei Darussalam stanowiły wyroby przemysłu włókienniczego, ceramika oraz elementy biżuterii (perły hodowlane).

    Rok 2008 nie przyniósł już tak korzystnych wyników w wymianie towarowej pomiędzy Polską a Brunei Darussalam. Polski eksport do Brunei Darussalam wyniósł zaledwie 12,8 tyś. USD, podczas gdy import Polski z Brunei Darussalam zamknął się w kwocie 23,6 tyś USD. Ponowne ożywienie współpracy handlowej pomiędzy Polską a Brunei Darussalam odnotowano w roku 2009, zwłaszcza po stronie polskiego eksportu,  który wzrósł do poziomu 889,6 tys.USD. Główną pozycją tego eksportu były układy scalone oraz aparatura elektryczna.

    W 2010 r. znów nastąpiło obniżenie wartości wajemnej wymiany towarowej do wartości ok. 235 tys. USD, przy czym polski eksport wyniósł prawie 220 tys. USD. Znów najważniejszym towarem były podzespoły elektroniczne (dostarczane w ramach handlu wewnątrz-korporacyjnego).

    W 2011 r. wartość polskiego eksportu do Brunei Darussalam osiągnęła rekordowy poziom 894,7 tys. USD. Jednocześnie, import z Brunei wzrósł ponad trzykrotnie do wartości 41,7 tys. USD. Struktura obrotów była dość jednolita. Zarówno w eksporcie, jak i w imporcie wyroby przemysłu elektromaszynowego (ciężkie urządzenia do prac ziemnych - Dressta) stanowiły blisko 100% wartości. Był to wwóz urządzeń dla firmy Kulczyk Oil Ventures¸ która wspólnie z partnerami australijskimi wykonuje wydobycia ropy naftowej, a także dla firm zagranicznych, aktywnych w sektorze ropy i gazu w Brunei Darussalam.

    W 2012 r. Polski eksport do Brunei spadł do poziomu zbliżonego do roku 2008r. i wyniósł zaledwie 16,2 tys. USD. Import z Brunei, wyniósł 5,5 tys. USD.

    Najwyższy poziom polskiego eksportu w historii stosunków dwustronnych przyniósł rok 2013 – 6,8 mln USD. Był to jednak rok nietypowy, ze względu na dostawy zespołów prądotwórczych, turbin i kotłów energetycznych – 2,4 mln USD dostarczonych przez firmę Turbocare Polska na zamówienie Siemensa, do modernizacji elektrowni gazowej w Bandar Seri Begawan (jedyna elektrownia w Brunei), a także Kołowego Transportera Opancerzonego „Rosomak” – 3,9 mln USD, który przechodził w 2013 r. w Brunei testy terenowe.

    W 2014 r. wartość polskiego eksportu do Brunei Darussalam osiągnęła drugi pod względem wysokości poziom w relacjach dwustronnych – ponad 1 mln USD. Do Brunei dostarczono części do maszyn i urządzeń (470 tys. USD), pompy cieczy (149 tys. USD), urządzenia kontrolne i pomiarowe (50 tys. USD) czy też włókna szklane (44 tys. USD) i maszyny do przetwórstwa żywności (41 tys. USD) – import dla firm międzynarodowych, działających w tym kraju. 

    W tym samym czasie, import towarów z Brunei wzrósł do poziomu 21,1 tys. USD (wobec 9,6 tys. USD przed rokiem). W rezultacie, polskie dodatnie saldo obrotów towarowych z tym krajem wyniosło 959,9 tys. USD (praktycznie cały import z Brunei to urządzenia mechaniczne i elektryczne do odbioru dźwieku (69%) – prawdopodobnie zwroty lub przewóz pośredni oraz materiały i wyroby włókiennicze (21%) – odzież konfekcjonowana w Brunei.

    Wartość śmigłowców S70i BlackHawk, które zostały częściowo dostarczone do Brunei w roku 2014 i 2015 (produkcja kadłuba w PZL Mielec-Sikorsky) niestety została zapisana jako import z USA, a nie z Polski, gdyż w procesie produkcyjnym, śmigłowce trafiają najpierw do USA, gdzie montowana jest awionika i uzbrojenie, a dopiero stamtąd do Brunei Darussalam.

    W 2015 r. wartość polskiego eksportu wyniosła prawie 500 tys. Euro (spadek o 37%), a importu z Brunei – prawie 80 tys. Euro. Najważniejszą grupą są urządzenia do odbioru dźwięku (321 tys. Euro), szkło (98 tys. Euro), urządzenia pomiarowe (26 tys. Euro).

    W imporcie odnotowano głownie artykuły włókiennicze (47 tys. Euro) oraz wywóz urządzeń związanych z pracami montażowymi śmigłowców (29 tys. Euro).

    Wartość wymiany towarowej wyrażona w USD, wyniosła odpowiednio: polski eksport – 556 tys. USD (spadek o 48%), import z Brunei – 87 tys. USD.

    W latach 2015 i 2016 WPHI w Kuala Lumpur nie odnotował żadnej aktywności firm polskich i zapytań o rynek Brunei.

    W 2016 roku, całkowita wartość eksportu do Brunei wyniosła 585 tys. BND (ok 426 tys. USD), a importu 115 tys. BND (ok 84 tys. USD).  Głównymi produktami zarówno eksportowanymi jak i importowanymi były maszyneria oraz sprzęt elektryczny (kolejno: 333 tys BND i 103 tys BND). Metale podstawowe, artykuły chemiczne, sprzęd transportowy, a takze jedzenie, napoje i wyroby tytoniowe również miały udział w polskim eksporcie do Brunei, aczkolwiek w mniejszym zakresie (69 tys. BND, 53 tys. BND, 30 tys. BND, 27 tys. BND).

    Jeśli chodzi o polski import z Brunei, to oprócz wcześniej już wspominanych maszynerii i sprzętu elektronicznego, jedyną kategorią produktów sprowadzanych to instrymenty do pomiarów optycznych, medycznych, fotografiznych itp., których to import wyniósł w 2016 roku 12 tys. BND, czyli ok 8,7 tys. USD.

    Dane za pierwsze trzy kwartały 2017 roku pokazują, iż eksport do Brunei wzrósł niemal trzykrotnie w porównaniu z rokiem poprzednim – 1,572 tys. BND co w przybliżeniu daje ok 1,1 mln USD. Import natomiast wyniósł jedyne 30 tys. BND (ok 22 tys. USD) i były to głównie antyki oraz dzieła sztuki.

    4.3. Inswestycje wzajemne

    Jedynym przypadkiem współpracy inwestycyjnej w relacjach dwustronnych było utworzenie  spółki naftowej Brunei Kulczyk Oil Ventures (obecnie Serinus), która posiadała 90 proc. udziałów w prawie użytkowania górniczego, uprawniających do poszukiwania i wytwarzania ropy i gazu ziemnego z Bloku L, obejmującego obszar lądowy i morski o powierzchni 1.123 km⊃2; w północnym Brunei. Pozostałe udziały posiadał rząd Brunei (jak i we wszystkich spółkach zagranicznych, działających w Brunei Darussalam). Jednak w statystykach Brunei, powyższa inwestycja była odnotowana, jako kanadyjska (Windstar/Serinus). W 2015 roku, w związku z wygaśnięciem licencji na prace eksploracyjne, Seriuns zaprzestał dalszej działalności w Brunei.

    W Polsce brak jest jakichkolwiek inwestycji brunejskich, aczkolwiek WPHI prowadziło w latach ubiegłych aktywną promocję polskiego programu prywatyzacji 2008-2011. Jednak preferencje inwestycjne Brunei Darussalam koncentrują się na zakupach historycznych nieruchomości w Europie (głównie w Wielkiej Brytanii), a nie instytucjach komercyjnych, czy przemysłowych, a także rolnictwie w Australii na potrzeby własne (Brunei dysponuje w Australii farmami hodowlanymi bydła i kóz o powierzchni przekraczającej powierzchnię samego państwa Brunei).

    Według oceny Delegatury Unii Europejskiej, warunki inwestowania w Brunei są najmniej atrakcyjne wśród krajów ASEAN. We wszystkich firmach zagranicznych działających w Brunei (głównie w sektorze ropy i gazu), sułtański rząd Brunei posiada istotne udziały. Zgodnie z raportem Doing Business 2014 Brunei plasuje się na 137 miejscu (spośród 185 krajów) w zakresie łatwości prowadzenia działalności gospodarczej i dostępu do rynku.

    Jednakże, biorąc pod uwagę zachęty finansowe rządu Brunei dla potencjalnych inwestorów (m.in. brak podatków dochodowych, zwrot inwestycji do 70%, zwrot kosztów szkoleń i zamieszkania specjalistów, negocjowane koszty mediów), w niektórych dziedzinach, preferowanych przez Brunei (żywność, farmaceutyki, IT), może to być kraj atrakcyjny. Trudno rozwiązywalnym problemem jest pozyskanie wykwalifikowanej siły roboczej.

    Rozwiązaniem może być pozyskanie obcokrajowców, ale dochodzą w tym przypadku kwestie imigracyjne.

    4.4. Współpraca w przemyśle obronnym

    Od 2002 r. (pierwsza wizyta Bumar Sp. z o.o. w Brunei)  prowadzona była stała  działalność promocyjna produktów polskiego przemysłu obronnego. W 2006 r. WPHI w Kuala Lumpur prowadziło sprawę potencjalnego zaangażowania się Stoczni Marynarki Wojennej w inwestycję w stoczni Muar niedaleko Bandar Seri Begawan (zmiany właścicielskie SMW przerwały negocjacje). W 2007 r. z inicjatywy WPHI zorganizowano zbiorowy udział firm polskich z sektora przemysłu obronnego w pierwszej wystawie o tematyce obronnej w Brunei – BRIDEX. Polska była trzecim, obok Francji i Wielkiej Brytanii krajem UE i jedynym krajem Europy Środkowo-Wschodniej, biorącym udział w wystawie. Rezultatem wystawy było zainteresowanie strony brunejskiej polską ofertą. Wieceminister Obrony Brunei czterokrotnie wizytował Polskę, uczestnicząc m.in. w Międzynarodowym Salonie Przemysłu Obronnego w Kielcach w 2007, 2008 r. i 2012 r.. Od tamtej pory WPHI i wybrane firmy uczestniczyły w kolejnych edycjach wystawy. Także w 2011 r. WPHI zorganizowało stoisko podczas BRIDEX. W wystawie uczestniczył również Bumar Sp. z o.o. i WB Electronics (oddzielne stoiska). Od 2012 r. prowadzona była na terenie Brunei promocja pojazdu opancerzonego Rosomak (Brunei był zainteresowany 24 pojazdami). W październiku 2012 r. w Brunei przebywała delegacja Huty Siemianowice (organizowana przez Ambasadora RP, bez włączenia WPHI).W 2011 r. doszło do zawarcia kontraktu firmy Sikorsky na dostawy do Brunei śmigłowców S-70i BlackHawk z polskiej fabryki w Mielcu.. Pierwsze dostawy miały miejsce w grudniu 2013 r. (cztery maszyny), podczas kolejnej edycji wystawy BRIDEX 2013.

    W wystawie BRIDEX 2013 uczestniczyła misja polskiego przemysłu obronnego (z własnym stoiskiem – jednym z największych na wystawie) współorganizowana przez WPHI, Ambasadę RP oraz Polską Izbę Producentów Rzecz Obronności Kraju, w której, oprócz Izby udział wzięło  dziewięć polskich firm: PZL Mielec-Sikorsky, Cenzin Sp. z o.o., Cognor Group, Polski Holding Obronny S.A., Huta Stali Jakościowych S.A., Huta Stalowa Wola S.A., WB Electronics S.A., Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S.A., WZM Siemianowice SA. Podczas wystawy ponownie prezentowany był KTO „Rosomak”.

    W związku z podpisaniem podczas wystawy BRIDEX’2013 Porozumienia o współpracy i wymianie informacji w sektorze obrony między Polską i Brunei (MoU) oraz oficjalnym przekazaniem dla Brunejskich Sił Powietrznych RBAF 4. śmigłowców wielozadaniowych S-70i BlackHawk, jako element promocji tego helikoptera produkowanego aktualnie w Polsce przez zakłady Sikorsky-PZL Mielec, uczestniczyła oficjalna polska delegacja rządowa, w składzie: Pan Bogusław Winid, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i Pan Robert Kupiecki, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej.

    Na wniosek Ambasadora RP, Prezydent RP wystosował zaproszenie dla Sułtana Brunei do złożenia wizyty w Polsce w 2014 r. (wizyta nie odbyła się).

    W latach 2014 r. i 2015 r. nie było kontaktów w sektorze przemysłu obronnego. Polski dostawca KTO „Rosomak”, nie podjął dalszych działań marketingowych dotyczących potencjalnej dostawy. W celu obsługi helikopterów S-70i BlackHawk, SIKORSKY uruchomił w Brunei regionalne centrum szkoleniowe i serwisowania w/w sprzętu, które realizowac będzie także zadania wobec innych użytkowników sprzętu Sikorsky’iego w krajach ASEAN. Planowane na lata 2015 i 2017 kolejne edycja wystawy BRIDEX nie odbyły się. Obecnie oficjalnie nie podaje się żadnego przybliżonego terminu organizacji następnej wystawy.

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

    Bezpośrednie kontakty przedstawicieli biznesu Polski i Brunei są bardzo ograniczone. Ostatnia misja gospodarcza (zorganizowana przez Krajową Izbę Gospodarczą) miała miejsce w 2007 r. Doszło wówczas do podpisania Memorandum of Understanding pomiędzy Krajową Izbą Gospodarczą i National Chamber of Commerce and Industry of Brunei Darussalam. Niestety umowa nie jest realizowana – od momentu podpisania nie było jakichkolwiek innych nowych kontaktów.

    4.6. Współpraca regionalna

    Brak jest współpracy na szczeblu regionalnym pomiędzy Polską a Brunei.

    5. Dostęp do rynku

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

    Brunei nie stosuje żadnych barier ograniczających lub blokujących import towarów i usług wyłącznie z Polski. Brunei jest krajem stowarzyszonym w ASEAN. Porozumienie o współpracy pomiędzy krajami UE a ASEAN zostało podpisane w 1980 r. W roku 2003 weszła w życie inicjatywa TREATI (The Trans- Regional EU-ASEAN Trade Initiative), która ma za zadanie dalsze ułatwianie handlu pomiędzy krajami UE a ASEAN. Brak jest bezpośrednich negocjacji dwustronnej umowy o wolnym handlu UE – Brunei.

    Główne przeszkody jakie napotykają polskie firmy na rynku brunejskim mają charakter pozataryfowy i wynikają ze specyfiki systemu polityczno-gospodarczego.

    W przetargach faworyzowane są firmy miejscowe dlatego polskie firmy muszą szukać partnerów na terenie Brunei, aby dostarczać swoje produkty na ten rynek. Ponadto, częstym problemem są uciążliwe i długotrwałe procedury biurokratyczne. Żywność do bezpośredniego spożycia sprzedawana na terenie kraju musi posiadać certyfikację „Halal”.

    5.2. Dostęp do rynku pracy, świadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

    Brunei jest dużym importerem siły roboczej. Szacuje się, że w kraju może przebywać nawet 120 tys. zagranicznych pracowników. Większość migrantów zarobkowych pracuje w sektorze wydobywczym i rynek pracy dla specjalistów w tej dziedzinie jest otwarty.

    5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

    Szacuje się, iż zdecydowana większość nieruchomości w Brunei należy do sułtana i rodziny królewskiej. Przed nabyciem nieruchomości cudzoziemiec każdorazowo musi prosić o zgodę sułtana. W związku z próbami dywersyfikacji gospodarki brunejskiej, podjęto decyzję o sprzedaży kilku działek pod inwestycje mieszkaniowo/wypoczynkowe dla cudzoziemców.

    5.4. System zamówień publicznych

    Jednym z priorytetów systemu zamówień publicznych jest wspieranie lokalnych podmiotów gospodarczych. W związku z powyższym, podmioty polskie zamierzające wziąć udział w przetargach publicznych powinny najpierw poszukać partnera brunejskiego.

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

    Ochrona znaków towarowych została uregulowana w ustawie o ochronie znaków towarowych z 1998 roku. Znaki towarowe rejestrowane są na 7 lat. Następnie można przedłużyć rejestracje o kolejne 14 lat.

    Osoba prawna bądź fizyczna, która ma już zarejestrowany patent w Malezji lub Wielkiej Brytanii, może go zgłosić do brunejskiego sądu (w ciągu 3 lat od pierwszej rejestracji). Sąd brunejski rejestruje taki patent na podstawie ustawy o wynalazkach z 1972 roku.

    Brunei należy do Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO).

    6. Przydatne kontakty i linki

    6.1. Administracja gospodarcza

    Oficjalna strona rządu Brunei, www.brunei.gov.bn

    Kancelaria Premiera, www.pmo.gov.bn

    Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Handlu, http://www.mofat.gov.bn  

    Ministerstwo Rozwoju, www.mod.gov.bn

    Ministerstwo Energii i Przemysłu http://www.ei.gov.bn

    Ministerstwo Zasobów Naturalnych i Turystyki, http://www.mprt.gov.bn

    6.2. Samorządy gospodarcze

    National Chamber of Commerce and Industry of Brunei Darussalam,

    Unit 1, Block D, Beribi Industrial Complex I, Jalan Gadong

    BE11188, Brunei Darussalam

    Tel: (673 2) 244-4959, Fax (673 2) 244-7397,

    E-mail: abas@nccibd.com

    Opracowano na podstawie materiałów własnych Ambasady RP w KL oraz danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju Brunei, http://www.depd.gov.bn

    Ostatnia aktualizacja: lipiec 2018

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: