close

  • Być wiernym Ojczyźnie mej, Rzeczypospolitej Polskiej
  • INFORMACJE EKONOMICZNE NT. BRUNEI DARUSSALAM

  • BRUNEI DARUSSALAM

    1. Informacje ogólne

    1.1. Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, języki urzędowe

    Położenie geograficzne:

    Brunei Darussalam znajduje się na północnym wybrzeżu wyspy Borneo. Terytorium  Brunei podzielone jest na dwie części i zajmuje w sumie powierzchnię 5,765 km2. Znacząca część kraju pokryta jest lasem tropikalnym. Brunei posiada w sumie 161 km wybrzeża. Jedynym krajem sąsiadującym na lądzie jest Malezja.

    Ludność: 441,3 tys. mieszkańców (2015)

    Na społeczeństwo Brunei składają się następujące grupy etniczne: brunejscy muzułmańscy Malajowie, którzy stanowią większość populacji sułtanatu (66,3%), Brunejczycy chińskiego pochodzenia (około 11,2%), Brunejczycy indyjskiego pochodzenia (2,3%), lokalne grupy plemienne (3,4%) oraz inne grupy (16,8%).

    Stolica: Bandar Seri Begawan

    Obszar: 5765 km2

    Język urzędowy: malajski

    Ze względu na różnorodność narodowościową używane są również dialekty chińskie oraz języki plemion aborygeńskich. Angielski jest językiem powszechnie używanym w Brunei.

    1.2. Warunki klimatyczne

    Brunei położone jest w pobliżu równika. Taka lokalizacja powoduje całoroczne wysokie temperatury w ok. 30 st. C. i dużą wilgotność powietrza. Nie ma zauważalnych pór roku, ale zasadniczo rok można podzielić na dwa okresy: porę suchą i monsunu (październik – marzec).

    1.3 Główne bogactwa naturalne

    Gaz, ropa naftowa

    1.4. System walutowy, kurs i wymiana

    Brak jest banku centralnego a kurs dolara brunejskiego jest ściśle powiązany z kursem dolara singapurskiego. Dolar brunejski składa się z 100 centów, kurs ustabilizowany, wolnorynkowy, 1 BND = 2,8334 PLN (kurs średni NBP z 01.02.2017).

    1.5. Religia

    Religią państwową jest islam (67% populacji). Inne wyznawane religie to buddyzm (13%), chrześcijaństwo (10%), oraz inne religie (10%)

    1.6. Infrastruktura transportowa

    Brunei posiada dość dobrze rozwiniętą infrastrukturę drogową (około 400 km dróg asfaltowych). Główne porty kraju to Muara, Kuala, Belait, Seria. Długość linii kolejowych: 13 km.

    Lotnisko międzynarodowe (Brunei International Airport – WBSB) jest zlokalizowane w stolicy kraju.

    1.7. Obowiązek wizowy

     Obywatele polscy mogą przebywać w Brunei bez wizy do 30 dni. Nie dotyczy to przyjazdów w celu podjęcia pracy lub nauki. Należy wtedy wystąpić o wizę do placówek dyplomatycznych Brunei (w Europie: w Berlinie, Londynie, Brukseli, Paryżu, Genewie). Wymagany okres ważności paszportu przy wjeździe wynosi 6 miesięcy. Nie ma obowiązku okazania biletu powrotnego przy wjeździe, jednak może tego zażądać przewoźnik. Od turystów z Europy władze imigracyjne zwykle nie żądają okazania środków finansowych, chociaż formalnie istnieje wymóg pośiadania 500 BND przy pobycie do 3 dni.

    1.8. Wykaz świąt w 2017 r.

    Nowy Rok

    2 stycznia

    Chiński Nowy Rok

    28 stycznia

    Świeta Narodowe

    23 lutego

    Isra Mi’raj

    24 kwietnia

    Pierwszy Dzień Ramadanu

    27 maja

    Royal Brunei Armed Forces Day

    31 maja

    Nuzur Al-Qu’ran

    12 czerwca

    Koniec Ramadanu

    26-28 czerwca

    71. Urodziny Sułtana

    15 lipca

    Hari Raya Aidil Adha

    2 września

    Nowy Rok w Islamie

    23 września

    Urodziny Proroka Muhammada

    2 grudnia

    Święto Bożego Narodzenia

    25 grudnia

    Źródło: ASEAN (https://asean.org)

    2. System administracyjny

    2.1. Ustrój polityczny

    Brunei to monarchia absolutna. Głową państwa i szefem rządu jest sułtan. Sułtan powołuje pozostałych członków rządu.

    2.2. Władza ustawodawcza

    Władzę ustawodawczą sprawuje sułtan. Funkcję doradczą spełnia kilkudziesięcioosobowa rada (Legislative Council).

    2.3. Władza wykonawcza

    Władzę wykonawczą sprawuje rząd, na czele którego stoi sułtan. Obecnie strukturę rządu tworzy 11 ministerstw oraz Kancelaria Premiera.

    2.4. Struktura administracji gospodarczej

    W skład struktury administracji gospodarczej wchodzą następujące ministerstwa: Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Handlu, Ministerstwo Przemysłu i Zasobów Naturalnych oraz Ministerstwo Rozwoju.

    2.5. Sądownictwo gospodarcze

    Cywilny system prawny wzorowany jest na systemie brytyjskim. Sprawy cywilne i gospodarcze rozstrzygane są przed sądami powszechnymi.

    3. Gospodarka

    3.1. Ogólna sytuacja gospodarcza

    Gospodarka Brunei opiera się na złożach ropy naftowej i gazu. Brunei jest trzecim co do wielkości producentem ropy naftowej w Azji Południowo–Wschodniej i czwartym na świecie producentem skroplonego gazu LNG. Ponad 50% PKB wytwarzane jest bezpośrednio przez sektor wydobywczy. Ropa i gaz wydobywane są przez Brunei Shell Petroleum (największy podmiot gospodarczy w kraju), Total E&P Borneo BV oraz konsorcja australijskie i kanadyjskie (częścią jest notowana na warszawskiej GPW Kulczyk Oil Ventures). Ww. firmy wydobywcze są spółkami, w których część udziałów posiada także rząd Brunei. Ocenia się, iż obecnie eksploatowane złoża ropy wystarczą do 2016–2020 roku (bez nowych odkryć). Nadal prowadzone są prace poszukiwawcze w innych częściach kraju i należy spodziewać się znalezienia nowych zasobów.

    Pierwszy kwartał 2016 r. był czwartym z kolei, kiedy odnotowano wzrost gospodarczy w Brunei Darussalam (wzrost PKB o 3,6% w porównaniu do analogicznego okresu 2015 r., liczony w cenach stałych). Należy jednak zaznaczyć, że wartość PKB liczona w cenach bieżących uległa istotnemu obniżeniu w porównaniu do kwartalnych poziomów 2015 r.

    Tabela nr. 1. Produkt Krajowy Brutto (kwartalnie)

    PKB

    2015

    2016

    I

    II

    III

    IV

    I-IV

    I

    mln BND

     

     

     

     

     

     

    ceny bieżące

    4.655,6

    4.526,3

    4.321,9

    4.274,2

    17.778,0

    3.945,7

    ceny stałe 2010

    4.528,1

    4.722,0

    4.671,3

    4.673,6

    18.595,0

    4.689,7

    wzrost/spadek r/r w %

     

     

       

     

     

    ceny stałe 2010

    -5,2

    1,3

    2,4

    0,1

    -0,4

    3,6

    mln USD

           

     

     

    ceny bieżące

    3.432,6

    3.370,3

    3.106,4

    3.036,3

    12.945,6

    2.812,3

    ceny stałe 2010

    3.338,6

    3.516,0

    3.357,5

    3.320,0

    13.532,1

    3.342,6

    kurs USD/BND

    1,3563

    1,3430

    1,3913

    1,4077

     

    1,403

    Źródło ródło: opracowanie WPHI KL na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

     

    Rozpatrując wzrost PKB od strony produkcji należy zauważyć, że zmiany w sektorze ropy naftowej i gazu ziemnego (wzrost o 7,6% w I kwartale 2016 r.) odnotowano głównie ze względu na zwiększenie produkcji obu paliw (ropy - do 135,2 tys. baryłek dziennie ze 124,5 tys. b.d rok wcześniej, zaś LNG - z 914,3 tys. MMbtu dziennie do 1.037,7 tys. MMbtu). Spadek wartości PKB w cenach bieżących był natomiast rezultatem obniżenia cen ropy naftowej w Brunei (z 44,1 USD za baryłkę w IV kw. 2015 r. do 35,72 USD za baryłkę w I kw. 2016 r.). Udział sektora w wartości dodanej brutto wyniósł 53,2 % w rozpatrywanym okresie.

    Tabela nr. 2. Produkt Krajowy Brutto w podziale na sektory produkcji

    lata

    2014

    2015

    2016

    kwartały

    IV

    I

    II

    III

    IV

    I

    Sektor ropy naftowej i gazu ziemnego

    -1,6

    -7,5

    0,8

    6,6

    -0,2

    7,6

    Pozostałe sektory

    2,7

    -1,8

    2,5

    -3,0

    0,6

    -1,9

    PKB

    0,2

    -5,2

    1,3

    2,4

    0,1

    3,6

    Źródło: opracowanie WPHI KL na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego

    i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    Produkcja w sektorze rolnictwa, leśnictwa i rybactwa uległa głębokiemu ograniczeniu (spadek o 15,1% w I kwartale 2016 r.), co było rezultatem zmniejszenia prawie o połowę produkcji warzyw, owoców i innych produktów rolnych oraz spadku połowu ryb (o 21,5%). Łączna wartość tego sektora w cenach bieżących wyniosła 45,1 mln BND w 2015 r., tj. ok. 32 mln USD (udział w wartości dodanej brutto to 1,1%).

    W sektorze przemysłu, nastąpił wzrost produkcji o 6,4% w cenach stałych w zwiazku ze poprawą w sektorze ropy naftowej i gazu (wzrost wydobycia o 5,1%), a w szczególności produkcji LNG i metanolu (o 15,6%).  Pozytywne wyniki odnotowano także w wytwarzaniu energii elektrycznej i wody (wzrost o 8%). W pozostałych sektorach produkcja uległa zmniejszeniu w porównaniu do analogicznego okresu 2015 r. Sektor przemysłu wycenia się w cenach bieżących na 2,3 mld BND w I kwartale 2016 r. (ok. 1,6 mld USD) wobec 2,5 mld BND rok wcześniej. Udział tego sektora w wartości dodanej brutto to 56,7%.

    W sektorze usług, w okresie pierwszych trzech miesięcy 2016 r. nastapił spadek o 0,7% (w cenach stałych w porówananiu do analogicznego okresu 2015 r.). Najbardziej znaczące pogorszenie sytuacji odnotowano w transporcie wodnym i lądowym (spadek odpowiednio o 27,4% i o 10,6%) oraz w innych usługach transportowych (spadek o 22,9%), a także edukacji (o 13,7%) i usługach biznesowych (o 9,5%). Nie zostało ono jednak w pełni zneutralizowane pozytywnymi wynikami w innych sektorach, w tym handlu hurtowym i detalicznym (wzrost o 10,1%), finansach (wzrost o 11,2%), czy też w sektorze usług administracji publicznej (o 11,6%). W cenach bieżących cały sektor usług osiągnął wartość na poziomie 1,7 mld BND (ok. 1,2 mld USD), a jego udział w tworzeniu wartości dodanej brutto wyniósł 42,1%.

    Tabela nr. 3. Wzrost PKB w podziale na sektory produkcji w I kwartale 2016 r.

     

    2014

    2015

    2016

    I

    II

    III

    IV

    I

    II

    III

    IV

    I-IV

    I

    Rolnictwo, leśnictwo

    i rybactwo

    1,2

    5,6

    9,0

    3,1

    12,0

    1,4

    9,8

    2,5

    6,4

    -15,1

    Przemysł

    -8,9

    -4,6

    -2,1

    -1,1

    -7,0

    1,6

    6,2

    -0,5

    0,0

    6,4

    Usługi

    -0,5

    -0,1

    2,4

    2,3

    -2,4

    0,6

    -3,9

    1,1

    -1,2

    -0,7

    PKB

    -5,9

    -3,0

    -0,4

    0,2

    -5,2

    1,3

    2,4

    0,1

    -0,4

    3,6

    Źródło: opracowanie WPHI KL na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego

    i Rozwoju (www.depd.gov.bn)

    Rozpatrując wzrost PKB w I kwartale 2016 r. według wydatków, to wydatki publiczne uległy zmniejszeniu o 11,4%, podczas gdy prywatne wydatki na konsumpcję wzrosły o 5,2%.  W rezultacie  wyniosły one w tym okresie w cenach bieżących odpowiednio 1,1 mld BND i 864 mln BND (około  0,8 mld USD i 0,6 mld USD).

    Nakłady na środki trwałe obniżyły się w pierwszych trzech miesiącach 2016 r. o 8,4% w porównaniu do analogicznego okresu 2015 r., szczególnie w budownictwie (o 17,3%). W cenach bieżących wartość inwestycji osiągnęła poziom 1,1 mld BND (ok. 0,8 mld USD).

    Wymiana towarów i usług z zagranicą ulegała ograniczeniu praktycznie w każdym kwartale ubiegłego roku. W I kwartale 2016 r., o ile spadkowa tendencja utrzymała się po stronie eksportu, o tyle w imporcie nastąpiła znacząca zmiana.  Wpływy z eksportu towarów i usług obniżyły się o 3,8%. Wydatki na import towarów i usług wzrosły w tym czasie o 14,2%, szczególnie w zakresie usług.

    Tabela nr. 4. Wzrost PKB w podziale na wydatki w I kwartale 2016 r. (c. stałe 2010=100, r/r)

     

    I kw. 2015

    II kw. 2015

    III kw. 2015

    IV kw. 2015

    I kw. 2016

    %

    mln USD,

    c.bież.

    %

    mln USD,

    c.bież.

     %

    mln USD, c.bież.

     %

    mln USD, c.bież.

     %

    mln USD, c.bież.

    PKB

    -5,2

    3.432,6

    1,3

    3.370,3

    2,4

    3.106,4

    0,1

    3.036,3

    3,6

    2.812,3

    Spożycie indywidualne

    9,3

    594,6

    4,9

    608,5

    2,7

    667,7

    4,5

    603,9

    5,2

    615,9

    Konsumpcja publiczna

    -4,5

    935,1

    2,9

    732,2

    -5,6

    732,6

    -5,8

    840,9

    -11,4

    797,1

    Inwestycje

    16,7

    937,0

    13,8

    1.108,9

    18,3

    1.725,5

    -21,3

    892,2

    -8,4

    796,8

    Eksport towarów i usług

    -23,7

    1.969,6

    -8,5

    1.913,3

    -8,3

    1.843,1

    1,2

    1.911,1

    -3,8

    1.425,7

    - towary

    -25,4

    1.843,0

    -9,0

    1.785,4

    -10,7

    1.661,2

    -0,4

    1.707,6

    -3,8

    1.307,8

    - usługi

    12,9

    126,7

    -2,4

    127,9

    21,3

    181,9

    17,9

    203,5

    -3,3

    117,9

    Import towarów i usług

    14,8

    905,8

    -3,7

    1.162,3

    -22,7

    1.120,6

    -21,5

    1.093,3

    14,2

    983,3

    - towary

    35,2

    678,5

    -0,2

    887,7

    -25,5

    794,7

    -22,6

    727,9

    8,2

    694,7

    - usługi

    -20,9

    227,4

    -13,6

    274,6

    -15,0

    326,0

    -19,1

    365,4

    32,0

    288,6

    Kurs USD/BND

     

    1,3563

     

    1,3430

     

    1,3913

     

    1,4077

     

    1.403,0

    Źródło: opracowanie WPHI KL na podstawie danych Departamentu Planowania Gospodarczego i Rozwoju (www.depd.gov.bn).

    Warto zwrócić uwagę, że prognozy gospodarcze dla Brunei opracowane przez niektóre międzynarodowe instytucje finansowe przewidują kurczenie się gospodarki tego kraju w najbliższych latach w związku z wysoką monokulturą produkcji i eksportu, a także psychologicznym efektem oddziaływania na zagranicznych przedsiębiorców wprowadzenia prawa religijnego - szariatu. Zgodnie z szacunkami Międzynarodowego Funduszu Walutowego  (z kwietnia 2016 r.) PKB Brunei w 2016 r. ulegnie dalszemu skurczeniu (o 2%), aby dopiero w 2017 r. wzrosnąć o ok. 3%.

    Ze względu na wciąż dużą zależność od ropy naftowej i LNG (pomimo działań w kierunku dywersyfikacji) gospodarka Brunei nadal jest wysoko wrażliwa na zmiany cen i popytu zagranicznego na te paliwa. Każda poprawa w tym zakresie (wzrost cen na rynkach światowych, wzrost popytu) jest jednakże odzwierciedlona w wyższym PKB kraju, czego dowodem są wyniki odnotowane w I kwartale (wzrost PKB o 3,6%, oczywiście, należy tu wziąć pod uwagę także niższą bazę odniesienia z 2015 r.). Tę zależność wziął pod uwagę przy kształtowaniu swoich prognoz Azjatycki Bank Rozwoju, który w raporcie Asian Development Outlook 2016 przewiduje wzrost PKB Brunei o 1% w 2016 r. oraz o 2,5% w 2017 r. (o ile ceny ropy naftowej wzrosną).

    Znaczący wpływ na rozwój gospodarczy kraju ma poziom wydatków publicznych, szczególnie infrastrukturalnych. Wzrost wpływów z sektora naftowego umożliwi rządowi Brunei finansowanie realizacji projektów budowlanych (mosty: na rzece Kebun, którego budowa ma być ukończona w 2016 r. oraz most łączący wyspę Muara Besar  - oddanie do użytku na przełomie 2018/2019 r. oraz most Temburong, który ma tworzyć połączenie Brunei-Muara z okręgiem Temburong – do końca 2019 r.). Ponadto przewidziana jest także inwestycja w sektorze przetwórstwa ropy naftowej na wyspie Muara Besar (wstępnie rozpoczęcie produkcji zostało zaplanowane na 2019 r., lecz w związku z opóźnieniem w budowie termin ten może zostać przesunięty).

    3.2. Handel zagraniczny

    W I kwartale 2016 r. wartość eksportu towarów wyniosła 1,9 mld BND (ok. 1,3 mld USD ) i była o 26,5% niższa niż przed rokiem. Wartość importu towarów w tym okresie ukształtowała się na poziomie 1 mld BND (ok. 0,7 mld USD), co oznaczało wzrost o 8,9%. W rezultacie powyższego nadwyżka w obrotach handlu zagranicznego Brunei uległa zmniejszeniu do 0,9 mld BND, tj. ok. 0,6 mld USD.

    Tabela nr. 5. Wymiana towarowa Brunei z zagranicą w I kwartale 2016 r. (r/r w %)

    w mln BND

     

    2015

    2016

    Zmiana w %, r/r

    I kw.

    II kw.

    III kw.

    IV kw.

    I-IV

    I kw.

    Eksport

    2.562,7

    2.276,0

    1.931,4

    1.946,8

    8.716,9

    1.882,9

    73,5

    Import

    899,3

    1.183,6

    1.090,3

    1.007,5

    4.180,7

    979,1

    108,9

    Saldo

    1.663,4

    1.092,4

    841,1

    939,3

    4.536,2

    903,8

     

     

    w mln USD

     

    2015

    2016

    Zmiana w %, r/r

    I kw.

    II kw.

    III kw.

    IV kw.

    I-IV

    I kw.

    Eksport

    1.891,2

    1.694,2

    1.388,1

    1.382,9

    6.356,4

    1.342,2

    71,0

    Import

    662,6

    881,5

    782,8

    715,7

    3.042,6

    698,0

    105,3

    Saldo

    1.228,6

    812,7

    605,3

    667,2

    3.311,5

    644,2

     

    Źródło: www.depd.gov.bn, wyliczenia WPHI KL, przeliczenia na USD wg kursów wymiany Centralnego Banku Brunei Darussalam www.ambd.gov.bn

    Wykres nr. 1. Obroty handlu zagranicznego Brunei od 2010 r. (miesięcznie)

    Źródło: www.depd.gov.bn, wyliczenia WPHI KL

    Eksport towarów z Brunei to praktycznie eksport surowców paliwowo-energetycznych, które stanowią 90% eksportu ogółem. Eksport w tej grupie towarowej uległ znaczącemu zmniejszeniu (o 37,8%, tj. o 0,6 mld BND) do poziomu 1,7 mld BND (o ok. 0,5 mld USD do 1,2 mld USD), szczególnie w przypadku ropy naftowej, gdzie spadek wyniósł  32,5% w porównaniu do analogicznego okresu 2015 r. Powyższe słabe wyniki w eksporcie paliw były nie tylko wynikiem nadal niskich cen ropy naftowej i LNG na rynkach światowych (spadek cen w eksporcie odpowiednio o 34,5% i 10% w porównaniu do analogicznego okresu 2015 r.), lecz dodatkowo – spadku popytu zagranicznego. Wzrost wartościowy sprzedaży ropy naftowej odnotowany w marcu br. w porównaniu do lutego br. był efektem wzrostu cen tego surowca (z 34,89 USD/bbl w lutym br. do 39,63 USD/bbl w marcu br.), przy jednoczesnym spadku jego wolumenu (odpowiednio z 121,07 kbbl do 118,56 kbbl dziennie).

    Wzrost eksportu odnotowano tylko w trzech grupach towarowych, w tym w: żywności (o 28,6%), materiałach/surowcach nieprzetworzonych, nie nadających sie do spożycia (podwojenie wartości) oraz w pozycji różne transakcje i towary (o 4,2%).

    Tabela nr. 6. Eksport towarów według grup towarowych w I kwartale 2016 r.

    w mln BND

     

    I kw. 2015

    I kw. 2016

    Zmiana

    r/r, %

    Struktura

    w %, 2016

    Eksport

    2.562,7

    1.882,9

    73,5

    100,0

    Żywność i zwierzęta żywe

    1,4

    1,8

    128,6

    0,1

    Napoje i wyroby tytoniowe

    0,9

    0,3

    33,3

    0,0

    Materiały/surowce nieprzetworzone, niejadalne, bez paliw

    2,7

    5,4

    200,0

    0,3

    Paliwa mineralne, smary i wyroby powiązane

    2.347,3

    1.695,4

    72,2

    90,1

    Oleje zwierzęce i roślinne, tłuszcze i woski

    0,0

    0,0

    -

    0,0

    Produkty chemiczne

    68,8

    54,4

    79,1

    2,9

    Wyroby przemysłu przetwórczego

    22,0

    13,3

    60,5

    0,7

    Maszyny i urządzenia transportowe

    101,7

    94,5

    92,9

    5,0

    Różne artykuły przetworzone

    15,7

    15,0

    95,5

    0,8

    Różne transakcje i towary

    2,4

    2,5

    104,2

    0,1

     

    w mln USD

     

    I kw. 2015

    I kw. 2016

    Zmiana r/r, %

    Struktura

    w %, 2016

    Eksport

    1.891,2

    1.342,2

    70,8

    100,0

    Żywność i zwierzęta żywe

    1,0

    1,29

    124,4

    0,1

    Napoje i wyroby tytoniowe

    0,7

    0,21

    32,3

    0,0

    Materiały/surowce nieprzetworzone, niejadalne, bez paliw

    2,0

    3,86

    192,8

    0,3

    Paliwa mineralne, smary i wyroby powiązane

    1.732,7

    1.207,80

    69,6

    90,1

    Oleje zwierzęce i roślinne, tłuszcze i woski

    0,0

    0,00

     

    0,0

    Produkty chemiczne

    51,0

    38,81

    76,0

    2,9

    Wyroby przemysłu przetwórczego

    16,2

    9,53

    58,7

    0,7

    Maszyny i urządzenia transportowe

    74,4

    67,99

    91,1

    5,0

    Różne artykuły przetworzone

    11,6

    10,71

    92,5

    0,8

    Różne transakcje i towary

    1,8

    1,78

    100,5

    0,1

     

    Źródło: www.depd.gov.bn, wyliczenia WPHI KL

    Wykres nr. 2. Struktura towarowa eksportu Brunei w I kwartale 2016 r. (w %)

     

    Źródło: www.depd.gov.bn, wyliczenia WPHI KL

     

    W zwiazku z wysoką monokulturą gospodarczą rząd Brunei od wielu lat podejmuje wysiłki w kierunku dywersyfikacji. Okazuje się, ze kierunek ten jest szczególnie istotny w sytuacji kryzysu na rynku surowcowym (obecnie w zakresie ropy naftowej i gazu ziemnego), który negatywnie wpłynął na wyniki gospodarcze kraju.

     

    Wykres nr. 3. Struktura geograficzna eksportu towarów z Brunei w I kwartale 2016 r.

     

     

    Źródło: www.depd.gov.bn, wyliczenia WPHI KL

    W związku z tym, że praktycznie cała produkcja gazu ziemnego z terminalu wybudowanego w Labuan jest eksportowana do Japonii i Korei Południowej, kraje te są głównymi partnerami handlowymi w wymianie towarowej Brunei. Kolejne znaczące kierunki eksportowe to Tajlandia, Malezja, Indie.

    Tabela nr. 7. Import towarów do Brunei w I kwartale 2016 r. (r/r, w %)

    w mln BDN

     

    I kw. 2015

    I kw. 2016

    Zmiana r/r, %

    Struktura

    w %, 2016

    Import

    899,3

    979,1

    108,9

    100,0

    Żywność i zwierzęta żywe

    138,7

    156,0

    112,5

    15,9

    Napoje i wyroby tytoniowe

    14,5

    17,3

    119,3

    1,8

    Materiały/surowce nieprzetworzone, niejadalne, bez paliw

    10,3

    13,3

    129,1

    1,4

    Paliwa mineralne, smary i wyroby powiązane

    51,7

    100,5

    194,4

    10,3

    Oleje zwierzęce i roślinne, tłuszcze i woski

    4,2

    4,2

    100,0

    0,4

    Produkty chemiczne

    70,3

    69,8

    99,3

    7,1

    Wyroby przemysłu przetwórczego

    186,6

    233,1

    124,9

    23,8

    Maszyny i urządzenia transportowe

    337,0

    303,3

    90,0

    31,0

    Różne artykuły przetworzone

    81,8

    79,3

    96,9

    8,1

    Różne transakcje i towary

    4,5

    2,5

    55,6

    0,3

     

    w mln USD

     

    I kw. 2015

    I kw. 2016

    Zmiana r/r, %

    Struktura

    w %, 2016

    Import

    662,6

    696,8

    108,9

    100,0

    Żywność i zwierzęta żywe

    102,2

    111,3

    108,7

    15,9

    Napoje i wyroby tytoniowe

    10,7

    12,3

    114,9

    1,8

    Materiały/surowce nieprzetworzone, niejadalne, bez paliw

    7,6

    9,5

    125,0

    1,4

    Paliwa mineralne, smary i wyroby powiązane

    37,9

    70,9

    186,8

    10,2

    Oleje zwierzęce i roślinne, tłuszcze i woski

    3,1

    3,0

    96,8

    0,4

    Produkty chemiczne

    51,8

    49,8

    95,9

    7,1

    Wyroby przemysłu przetwórczego

    137,3

    166,1

    120,8

    23,8

    Maszyny i urządzenia transportowe

    248,5

    216,9

    87,2

    31,1

    Różne artykuły przetworzone

    60,4

    56,5

    93,5

    8,1

    Różne transakcje i towary

    3,3

    1,8

    54,5

    0,3

    Źródło: www.depd.gov.bn, wyliczenia WPHI KL

     

    Struktura importu towarów do Brunei jest bardziej zróżnicowana niż w przypadku eksportu. 80%  importu stanowią wyroby przemysłu przetwórczego, maszyny i środki transportu, żywność i zwierzęta żywe oraz paliwa mineralne i smary. Istotne pozycje stanowią różne artykuły prztworzone (8,1%) i  produkty chemiczne (7,1%).

     

    Wykres nr. 4. Struktura geograficzna importu towarów do Brunei Darussalam w I kwartale 2016 r. (w %)

    Źródło: www.depd.gov.bn, wyliczenia WPHI KL

    Głównymi krajami eksportującymi do Brunei są kraje ASEAN-u, w tym głównie Malezja i Singapur. Ważnymi partnerami handlowymi są Chiny i Stany Zjednoczone Ameryki. Wskazane na wykresie 8 krajów było źródłem pochodzenia ponad ¾ importu Brunei Darussalam w analizowanym okresie.

    4. Dwustronna współpraca gospodarcza z Polską

    4.1. Gospodarcze umowy dwustronne

    -

    4.2. Handel zagraniczny

    Wymiana handlowa Polski z Brunei Darussalam, ze względu na małą pojemność rynku brunejskiego oraz jego strukturę charakteryzuje się, jak dotychczas, jednorazowymi kontraktami zawieranymi w szeroko pojętych sektorach obronności oraz energii. Powoduje to praktycznie ostre, sinusoidalne zmiany poziomów wymiany towarowej pomiędzy obydwoma krajami w okresach rocznych.

    Praktycznie do końca 2005 roku polsko-brunejskie kontakty handlowe były marginalne dla obydwu krajów. Strukturę asortymentową tych obrotów, po stronie eksportu Polski, stanowiły materiały i wyroby włókiennicze (rękawiczki golfowe), a z Brunei Darussalam importowano konfekcjonowane, chińskie wyroby włókiennicze (głównie t-shirt’y). Wartość obrotów nie przekraczała 20 tys. USD.

    Dopiero lata 2006 i 2007 były latami przełomu. Wartość obrotów handlu zagranicznego pomiędzy Polską z Brunei Darussalam osiągnęła w 2006 r. kwotę 527,0 tyś. USD, z czego polski eksport do Brunei Darussalam, po raz pierwszy w historii wymiany handlowej Polski z tym krajem wyniósł ponad pół miliona USD, aby dalej wzrosnąć w roku 2007 do poziomu 765,9,0 tys. USD. Główną pozycję polskiego eksportu do Brunei Darussalam w tych latach,  stanowiły produkowane w Toruniu na podwoziu Iveco, ambulanse medyczne zakupione w Polsce przez firmę brunejską na zlecenie Ministerstwa Zdrowia oraz Ministerstwa Obrony Brunei Darussalam. Strukturę asortymentową polskiego eksportu do Brunei Darussalam uzupełniały materiały i wyroby włókiennicze , ścier drzewny oraz wyroby ze szkła, natomiast w polskim imporcie z Brunei Darussalam największą pozycję, która spowodowała znaczny jego wzrost, stanowiły wyroby przemysłu chemicznego i przetwórstwa ropy i gazu (143 tys. USD). Pozostałą część polskiego importu z Brunei Darussalam stanowiły wyroby przemysłu włókienniczego, ceramika oraz elementy biżuterii (perły hodowlane).

    Rok 2008 nie przyniósł już tak korzystnych wyników w wymianie towarowej pomiędzy Polską a Brunei Darussalam. Polski eksport do Brunei Darussalam wyniósł zaledwie 12,8 tyś. USD, podczas gdy import Polski z Brunei Darussalam zamknął się w kwocie 23,6 tyś USD. Ponowne ożywienie współpracy handlowej pomiędzy Polską a Brunei Darussalam odnotowano w roku 2009, zwłaszcza po stronie polskiego eksportu,  który wzrósł do poziomu 889,6 tys.USD. Główną pozycją tego eksportu były układy scalone oraz aparatura elektryczna.

    W 2010 r. znów nastąpiło obniżenie wartości wajemnej wymiany towarowej do wartości ok. 235 tys. USD, przy czym polski eksport wyniósł prawie 220 tys. USD. Znów najważniejszym towarem były podzespoły elektroniczne (dostarczane w ramach handlu wewnątrz-korporacyjnego).

    W 2011 r. wartość polskiego eksportu do Brunei Darussalam osiągnęła rekordowy poziom 894,7 tys. USD. Jednocześnie, import z Brunei wzrósł ponad trzykrotnie do wartości 41,7 tys. USD. Struktura obrotów była dość jednolita. Zarówno w eksporcie, jak i w imporcie wyroby przemysłu elektromaszynowego (ciężkie urządzenia do prac ziemnych - Dressta) stanowiły blisko 100% wartości. Był to wwóz urządzeń dla firmy Kulczyk Oil Ventures¸ która wspólnie z partnerami australijskimi wykonuje wydobycia ropy naftowej, a także dla firm zagranicznych, aktywnych w sektorze ropy i gazu w Brunei Darussalam.

    W 2012 r. Polski eksport do Brunei spadł do poziomu zbliżonego do roku 2008r. i wyniósł zaledwie 16,2 tys. USD. Import z Brunei, wyniósł 5,5 tys. USD.

    Najwyższy poziom polskiego eksportu w historii stosunków dwustronnych przyniósł rok 2013 – 6,8 mln USD. Był to jednak rok nietypowy, ze względu na dostawy zespołów prądotwórczych, turbin i kotłów energetycznych – 2,4 mln USD dostarczonych przez firmę Turbocare Polska na zamówienie Siemensa, do modernizacji elektrowni gazowej w Bandar Seri Begawan (jedyna elektrownia w Brunei), a także Kołowego Transportera Opancerzonego „Rosomak” – 3,9 mln USD, który przechodził w 2013 r. w Brunei testy terenowe.

    W 2014 r. wartość polskiego eksportu do Brunei Darussalam osiągnęła drugi pod względem wysokości poziom w relacjach dwustronnych – ponad 1 mln USD. Do Brunei dostarczono części do maszyn i urządzeń (470 tys. USD), pompy cieczy (149 tys. USD), urządzenia kontrolne i pomiarowe (50 tys. USD) czy też włókna szklane (44 tys. USD) i maszyny do przetwórstwa żywności (41 tys. USD) – import dla firm międzynarodowych, działających w tym kraju. 

    W tym samym czasie, import towarów z Brunei wzrósł do poziomu 21,1 tys. USD (wobec 9,6 tys. USD przed rokiem). W rezultacie, polskie dodatnie saldo obrotów towarowych z tym krajem wyniosło 959,9 tys. USD (praktycznie cały import z Brunei to urządzenia mechaniczne i elektryczne do odbioru dźwieku (69%) – prawdopodobnie zwroty lub przewóz pośredni oraz materiały i wyroby włókiennicze (21%) – odzież konfekcjonowana w Brunei.

    Wartość śmigłowców S70i BlackHawk, które zostały częściowo dostarczone do Brunei w roku 2014 i 2015 (produkcja kadłuba w PZL Mielec-Sikorsky) niestety została zapisana jako import z USA, a nie z Polski, gdyż w procesie produkcyjnym, śmigłowce trafiają najpierw do USA, gdzie montowana jest awionika i uzbrojenie, a dopiero stamtąd do Brunei Darussalam.

    W 2015 r. wartość polskiego eksportu wyniosła prawie 500 tys. Euro (spadek o 37%), a importu z Brunei – prawie 80 tys. Euro. Najważniejszą grupą są urządzenia do odbioru dźwięku (321 tys. Euro), szkło (98 tys. Euro), urządzenia pomiarowe (26 tys. Euro).

    W imporcie odnotowano głownie artykuły włókiennicze (47 tys. Euro) oraz wywóz urządzeń związanych z pracami montażowymi śmigłowców (29 tys. Euro).

    Wartość wymiany towarowej wyrażona w USD, wyniosła odpowiednio: polski eksport – 556 tys. USD (spadek o 48%), import z Brunei – 87 tys. USD.

    W 2015 r. WPHI nie odnotowało żadnej aktywności firm polskich i zapytań o rynek Brunei.

    4.3. Inswestycje wzajemne

    Jedynym przypadkiem współpracy inwestycyjnej w relacjach dwustronnych było utworzenie  spółki naftowej Brunei Kulczyk Oil Ventures (obecnie Serinus), która posiadała 90 proc. udziałów w prawie użytkowania górniczego, uprawniających do poszukiwania i wytwarzania ropy i gazu ziemnego z Bloku L, obejmującego obszar lądowy i morski o powierzchni 1.123 km⊃2; w północnym Brunei. Pozostałe udziały posiadał rząd Brunei (jak i we wszystkich spółkach zagranicznych, działających w Brunei Darussalam). Jednak w statystykach Brunei, powyższa inwestycja była odnotowana, jako kanadyjska (Windstar/Serinus). W 2015 roku, w związku z wygaśnięciem licencji na prace eksploracyjne, Seriuns zaprzestał dalszej działalności w Brunei.

    W Polsce brak jest jakichkolwiek inwestycji brunejskich, aczkolwiek WPHI prowadziło w latach ubiegłych aktywną promocję polskiego programu prywatyzacji 2008-2011. Jednak preferencje inwestycjne Brunei Darussalam koncentrują się na zakupach historycznych nieruchomości w Europie (głównie w Wielkiej Brytanii), a nie instytucjach komercyjnych, czy przemysłowych, a także rolnictwie w Australii na potrzeby własne (Brunei dysponuje w Australii farmami hodowlanymi bydła i kóz o powierzchni przekraczającej powierzchnię samego państwa Brunei).

    Według oceny Delegatury Unii Europejskiej, warunki inwestowania w Brunei są najmniej atrakcyjne wśród krajów ASEAN. We wszystkich firmach zagranicznych działających w Brunei (głównie w sektorze ropy i gazu), sułtański rząd Brunei posiada istotne udziały. Zgodnie z raportem Doing Business 2014 Brunei plasuje się na 137 miejscu (spośród 185 krajów) w zakresie łatwości prowadzenia działalności gospodarczej i dostępu do rynku.

    Jednakże, biorąc pod uwagę zachęty finansowe rządu Brunei dla potencjalnych inwestorów (m.in. brak podatków dochodowych, zwrot inwestycji do 70%, zwrot kosztów szkoleń i zamieszkania specjalistów, negocjowane koszty mediów), w niektórych dziedzinach, preferowanych przez Brunei (żywność, farmaceutyki, IT), może to być kraj atrakcyjny. Trudno rozwiązywalnym problemem jest pozyskanie wykwalifikowanej siły roboczej.

    Rozwiązaniem może być pozyskanie obcokrajowców, ale dochodzą kwestie imigracyjne.

    4.4. Współpraca w przemyśle obronnym

    Od 2002 r. (pierwsza wizyta Bumar Sp. z o.o. w Brunei)  prowadzona była stała  działalność promocyjna produktów polskiego przemysłu obronnego. W 2006 r. WPHI w Kuala Lumpur prowadziło sprawę potencjalnego zaangażowania się Stoczni Marynarki Wojennej w inwestycję w stoczni Muar niedaleko Bandar Seri Begawan (zmiany właścicielskie SMW przerwały negocjacje). W 2007 r. z inicjatywy WPHI zorganizowano zbiorowy udział firm polskich z sektora przemysłu obronnego w pierwszej wystawie o tematyce obronnej w Brunei – BRIDEX. Polska była trzecim, obok Francji i Wielkiej Brytanii krajem UE i jedynym krajem Europy Środkowo-Wschodniej, biorącym udział w wystawie. Rezultatem wystawy było zainteresowanie strony brunejskiej polską ofertą. Wieceminister Obrony Brunei czterokrotnie wizytował Polskę, uczestnicząc m.in. w Międzynarodowym Salonie Przemysłu Obronnego w Kielcach w 2007, 2008 r. i 2012 r.. Od tamtej pory WPHI i wybrane firmy uczestniczyły w kolejnych edycjach wystawy. Także w 2011 r. WPHI zorganizowało stoisko podczas BRIDEX. W wystawie uczestniczył również Bumar Sp. z o.o. i WB Electronics (oddzielne stoiska). Od 2012 r. prowadzona była na terenie Brunei promocja pojazdu opancerzonego Rosomak (Brunei był zainteresowany 24 pojazdami). W październiku 2012 r. w Brunei przebywała delegacja Huty Siemianowice (organizowana przez Ambasadora RP, bez włączenia WPHI).W 2011 r. doszło do zawarcia kontraktu firmy Sikorsky na dostawy do Brunei śmigłowców S-70i BlackHawk z polskiej fabryki w Mielcu.. Pierwsze dostawy miały miejsce w grudniu 2013 r. (cztery maszyny), podczas kolejnej edycji wystawy BRIDEX 2013.

    W wystawie BRIDEX 2013 uczestniczyła misja polskiego przemysłu obronnego (z własnym stoiskiem – jednym z największych na wystawie) współorganizowana przez WPHI, Ambasadę RP oraz Polską Izbę Producentów Rzecz Obronności Kraju, w której, oprócz Izby udział wzięło  dziewięć polskich firm: PZL Mielec-Sikorsky, Cenzin Sp. z o.o., Cognor Group, Polski Holding Obronny S.A., Huta Stali Jakościowych S.A., Huta Stalowa Wola S.A., WB Electronics S.A., Wojskowe Zakłady Uzbrojenia S.A., WZM Siemianowice SA. Podczas wystawy ponownie prezentowany był KTO „Rosomak”.

    W związku z podpisaniem podczas wystawiy BRIDEX’2013 Porozumienia o współpracy i wymianie informacji w sektorze obrony między Polską i Brunei (MoU) oraz oficjalnym przekazaniem dla Brunejskich Sił Powietrznych RBAF 4. śmigłowców wielozadaniowych S-70i BlackHawk, jako element promocji tego helikoptera produkowanego aktualnie w Polsce przez zakłady Sikorsky-PZL Mielec,  uczestniczyła oficjalna polska delegacja rządowa, w składzie:  Pan Bogusław Winid, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych i Pan Robert Kupiecki, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Obrony Narodowej.

    Na wniosek Ambasadora RP, Prezydent RP wystosował zaproszenie dla Sułtana Brunei do złożenia wizyty w Polsce w 2014 r. (wizyta nie odbyła się).

    W latach 2014 r. i 2015 r. nie było kontaktów w sektorze przemysłu obronnego. Polski dostawca KTO „Rosomak”, nie podjął dalszych działań marketingowych dotyczących potencjalnej dostawy. W celu obsługi helikopterów S-70i BlackHawk, SIKORSKY uruchomił w Brunei regionalne centrum szkoleniowe i serwisowania w/w sprzętu, które realizowac będzie także zadania wobec innych użytkowników sprzętu Sikorsky’iego w krajach ASEAN. Planowana na rok 2015 kolejna edycja wystawy BRIDEX nie odbyła się, a jej organizacja została przesunięta dopiero na rok 2017.

    4.5. Współpraca samorządów gospodarczych

    Bezpośrednie kontakty przedstawicieli biznesu Polski i Brunei są bardzo ograniczone. Ostatnia misja gospodarcza (zorganizowana przez Krajową Izbę Gospodarczą) miała miejsce w 2007 r. Doszło wówczas do podpisania Memorandum of Understanding pomiędzy Krajową Izbą Gospodarczą i National Chamber of Commerce and Industry of Brunei Darussalam. Niestety umowa nie jest realizowana – od momentu podpisania nie było jakichkolwiek innych nowych kontaktów.

    4.6. Współpraca regionalna

    Brak jest współpracy na szczeblu regionalnym pomiędzy Polską a Brunei.

    5. Dostęp do rynku

    5.1. Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

    Brunei nie stosuje żadnych barier ograniczających lub blokujących import towarów i usług wyłącznie z Polski. Brunei jest krajem stowarzyszonym w ASEAN. Porozumienie o współpracy pomiędzy krajami UE a ASEAN zostało podpisane w 1980 r. W roku 2003 weszła w życie inicjatywa TREATI (The Trans- Regional EU-ASEAN Trade Initiative), która ma za zadanie dalsze ułatwianie handlu pomiędzy krajami UE a ASEAN. Brak jest bezpośrednich negocjacji dwustronnej umowy o wolnym handlu UE – Brunei.

    Główne przeszkody jakie napotykają polskie firmy na rynku brunejskim mają charakter pozataryfowy i wynikają ze specyfiki systemu polityczno-gospodarczego.

    W przetargach faworyzowane są firmy miejscowe dlatego polskie firmy muszą szukać partnerów na terenie Brunei, aby dostarczać swoje produkty na ten rynek. Ponadto, częstym problemem są uciążliwe i długotrwałe procedury biurokratyczne. Żywność do bezpośredniego spożycia sprzedawana na terenie kraju musi posiadać certyfikację „Halal”.

    5.2. Dostęp do rynku pracyŚwiadczenie usług i zatrudnienie obywateli RP

    Brunei jest dużym importerem siły roboczej. Szacuje się, że w kraju może przebywać nawet 120 tys. zagranicznych pracowników. Większość migrantów zarobkowych pracuje w sektorze wydobywczym i rynek pracy dla specjalistów w tej dziedzinie jest otwarty.

    5.3. Nabywanie i wynajem nieruchomości

    Szacuje się, iż zdecydowana większość nieruchomości w Brunei należy do sułtana i rodziny królewskiej. Przed nabyciem nieruchomości cudzoziemiec każdorazowo musi prosić o zgodę sułtana. W związku z próbami dywersyfikacji gospodarki brunejskiej, podjęto decyzję o sprzedaży kilku działek pod inwestycje mieszkaniowo/wypoczynkowe dla cudzoziemców.

    5.4. System zamówień publicznych

    Jednym z jego priorytetów systemu zamówień publicznych jest wspieranie lokalnych podmiotów gospodarczych. W związku z powyższym podmioty polskie, które zamierzają wziąć udział w przetargach publicznych powinny najpierw poszukać partnera brunejskiego.

    5.5. Ochrona własności przemysłowej i intelektualnej

    Ochrona znaków towarowych została uregulowana w ustawie o ochronie znaków towarowych z 1998 roku. Znaki towarowe rejestrowane są na 7 lat. Następnie można przedłużyć rejestracje o kolejne 14 lat.

    Osoba prawna bądź fizyczna, która ma już zarejestrowany patent w Malezji lub Wielkiej Brytanii, może go zgłosić do brunejskiego sądu (w ciągu 3 lat od pierwszej rejestracji). Sąd brunejski rejestruje taki patent na podstawie ustawy o wynalazkach z 1972 roku.

    Brunei należy do Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO).

    5.6. Informacje o aktach prawnych

    -

    6. Przydatne kontakty i linki

    6.1. Administracja gospodarcza

    Oficjalna strona rządu Brunei, www.brunei.gov.bn

    Kancelaria Premiera, www.pmo.gov.bn

    Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Handlu, www.mfa.gov.bn

    Ministerstwo Rozwoju, www.mod.gov.bn

    Ministerstwo Przemysłu i Zasobów Naturalnych, www.industry.gov.bn

    6.2. Samorządy gospodarcze

    National Chamber of Commerce and Industry of Brunei Darussalam, Unit 1, Block D, Beribi Industrial Complex I, Jalan Gadong BE11188, Brunei Darussalam, Tel: (673 2) 244-4959, Fax (673 2) 244-7397, e-mail: abas@nccibd.com

     

     

     

    Opracowano na podstawie materiałów własnych Ambasady RP w KL i WPHI KL

    Ostatnia aktualizacja: 06 lutego 2017

     

    Drukuj Drukuj Podziel się treścią: